Bansko en het Pirin gebergte

2 september 2026

Bansko is een kleine Bulgaarse stad op 925 meter boven zeeniveau met ongeveer 8000 inwoners aan de voet van het Pirin-gebergte. Camping Between the Mountains (Camping Bansko — Between the Mountains | Villas, Pitches & Restaurant) is een nieuw kampeerterrein aan de rand van het stadje met de Pirin-bergen in de achtertuin. Omdat bergwandelen in het Pirin-gebergte hoog op mijn lijstje staat, klinkt de locatie aanlokkelijk. Mijn verbazing is groot wanneer het moderne kampeerterrein bijna leeg is. Als ik het terrein van naderbij bekijk, valt de euro. Bansko is een skigebied en Camping Between the Mountains is in wezen een wintercamping. De zomermaanden zijn hier laagseizoen. De ondergrond is overal verhard. Er ligt vloerverwarming in de sanitaire ruimtes en er is winterbestendig water. En dat is nog niet alles! Jan Kartelow, klimmer, hiker en snowboarder in hart en nieren en eigenaar van de camping, biedt bergwandelingen aan. Ik laat er geen gras over groeien. Vlak na aankomst plannen we een uitstap in de bergen, maar de weersomstandigheden zijn momenteel niet ideaal. Het is nog even afwachten…

Geen nood, in het stadje valt wel wat te beleven. Bansko is een plek met twee gezichten. Aan de ene kant is er het moderne skigebied met een kabellift, bijbehorende hotels, restaurants, populaire après-ski bars en heel veel sportwinkels die skimateriaal en aanverwanten verkopen. De straten die in de winter druk bezocht worden door wintersporters liggen er nu eerder verlaten bij. Veel horecazaken houden hun deuren gesloten tot het volgende bruisende skiseizoen. Toch is Bansko lang niet uitgestorven. Aan de andere kant van de stad stap je zo het oude stadscentrum binnen, met smalle geplaveide straatjes, stenen muren, karakteristieke huizen die je terugbrengen naar lang vervlogen tijden en mehana’s. Een mehana is een traditioneel, vaak folkloristisch ingericht, Bulgaars restaurant waar stevige klassieke gerechten geserveerd worden. In dit deel van de stad ga ik op verkenning en dat is behoorlijk verrassend.

Mijn stadswandeling begint op het Ploshtad Vazrazhdane (Wedergeboorteplein) en dat is al meteen indrukwekkend. Het opvallende monument stelt Sint Paisius van Hilendar (Paisii Hilendarski) voor. Deze schrijver en monnik was een belangrijk historicus. De man, die in de achttiende eeuw leefde, zette de Bulgaarse geschiedenis op schrift en wakkerde zo het nationale bewustzijn aan in een periode waarin Bulgarije onder Ottomaanse heerschappij leefde. Zijn naam leeft voort in talloze scholen, straten en instellingen. Naar verluidt staat het monument ongeveer op de plek waar zijn ouderlijk huis – dat in 1922 afbrandde – ongeveer stond.

Aan de andere kant van het plein staat de Heilige Drievuldigheidskerk, met haar opvallende klokkentoren. Hier start het oude Bansko: een wirwar van smalle geplaveide straatjes, hoge stenen muren, mehana’s en grote huizen in Ottomaanse stijl van welgestelde kooplieden uit de achttiende en negentiende eeuw. Het contrast met het moderne skioord kan niet groter zijn. Door het oude centrum kuieren, voelt alsof je een stap terug in de tijd zet, maar zonder dat het een openluchtmuseum wordt. En het interessante is dat je enkele van de huizen nog daadwerkelijk kan bezoeken. Ik bezoek een oud kloostergebouw en een koopmanshuis.

Het voormalige klooster dateert uit 1749 en is daarmee het oudste bewaard gebleven gebouw in Bansko. Tegenwoordig is er een permanente tentoonstelling gewijd aan de Bansko Kunstschool, een beroemde school van iconen- en frescoschilders. Het gebouw is minstens zo interessant als de tentoonstelling. Het sobere kloostercomplex met slechts een verdieping, heeft dikke stenen muren, kleine ramen en verschillende houten details. Het werd rond een vierkante binnenplaats gebouwd. De tentoonstelling van de iconen vind je op de eerste verdieping en in de voormalige schuur.

Daarna is het de beurt aan het Velyanovahuis, een koopmanshuis uit de late achttiende eeuw. Aan de buitenkant lijkt het wel een kleine vesting en het kost moeite om de ingang te vinden. Rijke handelsfamilies waren in die tijd vaak het doelwit van gewapende bendes. De welgestelde families probeerden zichzelf te beschermen door zich bijna letterlijk in te graven in hun eigen woning. De gebouwen hebben dikke stenen muren, zware houten deuren en vaak verborgen schuilplaatsen. Eenmaal binnen, ontvouwt zich een andere wereld van huiselijke elementen en sierlijke details en die zijn te danken aan Velyan Ognev. Hij kreeg het huis in zijn bezit in de negentiende eeuw. De man was schilder en houtsnijder en gaf het bestaande huis een artistiek karakter. Hij beschilderde de muren en de gevels met prachtige fresco’s en versierde de plafonds met houtsnijwerk. Hij toverde een stevige vestingwoning tot een mooi kunstwerk.

Na koffie en gebak op een van de gezellige terrassen in het centrum, wandel ik weer naar de camping, waar Jan aankondigt dat de bergwandeling kan doorgaan. Er wordt regen verwacht in de late namiddag en daarom is vroeg vertrekken noodzakelijk. Ik heb gevraagd om een licht uitdagende hike met wat hoogtemeters, waarbij ik kan genieten van mooie uitzichten. Hij vindt de Virhen piek een goed idee want dat is een “gemakkelijke” wandeling. Ik ben een beetje sceptisch want de Vihren piek is maar liefst 2914 meter hoog. Het is de tweede hoogste top in de Balkan. De ervaring heeft me geleerd dat geoefende berggidsen vaak een beetje “liegen” als het over de moeilijkheidsgraad gaat.

’s Morgens om 6.20 uur gaan we gepakt en gezakt op pad. Jan’s vrouw heeft voor een heerlijk lunchpakket gezorgd. We rijden eerst naar de Vihren berghut, waar het startpunt ligt. Het pad start vrij vriendelijk, op een rotsachtige ondergrond tussen naaldbomen en grashellingen. Het gaat geleidelijk aan naar boven. Na ongeveer twintig minuten volgt een splitsing. Vanaf daar wordt de klim merkbaar steiler. De bomen maken geleidelijk aan plaats voor open berghellingen. Het pad ligt vol met rotsblokken in alle maten en gewichten. Het wordt af en toe een beetje balanceren. Voor ons rijst de noordwand van Vihren op. De indrukwekkende en steile rotswand, met nog steeds sneeuwresten, maakt duidelijk hoe ruig dit gebergte is. De wand bestaat grotendeels uit grijs marmer waardoor de groene omgeving nog beter tot uiting komt.

Vanaf nu volgt al eens een steil rotsklimmetje, waar ik beide handen en voeten nodig heb om het evenwicht te bewaren, om een stukje hogerop te komen. Voor Jan lijkt het allemaal kinderspel. Ondertussen is ook duidelijk waarom. Jan is gewoon een rasechte alpinist die heel gekke dingen doet. In 2024 beklom hij de Lenin Peak, een berg van 7134 meter hoog, op de grens van Kirgizië en Tadzjikistan. Alsof dat nog niet genoeg was, deed hij de afdaling op zijn snowboard. Jan moet regelmatig even wachten en dat is, gezien zijn ervaring, niet zo abnormaal.

De top ligt nu binnen handbereik. Van een pad is al lang geen sprake meer. De laatste vijfhonderd meter duikt een muur van rotsen op waar geen einde aan lijkt te komen. Het wandelen maakt plaats voor heus klimwerk. Het is een hele karwei om een weg te banen tussen de rotsblokken. Er mag dan wel een kabel hangen, maar die ziet er eerder uit als een halfslachtig hulpmiddel. Hij geeft nauwelijks houvast. De enige optie is gefocust naar boven klauteren op handen en voeten en hopen dat de top zich snel aandient. Jan heeft gelukkig tijd om enkele foto’s te maken die het harde klimwerk illustreren.

Eenmaal op de top zijn de inspanningen snel vergeten. Jammer genoeg hangt er veel mist zodat er geen weids uitzicht volgt. En ook hier worden foto’s gemaakt. De stralende glimlach is waarschijnlijk een stukje opluchting na de klim, maar ook een stukje trots.

Gelukkig doen we een circulaire route en hoeven we niet dezelfde weg terug. Het eerste stuk daalt stevig af over rotsachtige ondergrond. Het blijft voortdurend zoeken naar een stevige plek tussen de losliggende keien. De mist is opgetrokken en het uitzicht maakt veel goed. Normaal wegen de laatste loodjes het zwaarst, maar dat is nu niet het geval. De afdaling wordt langzaam maar zeker gemakkelijker en onderweg spotten we zelfs wildlife. De wilde geiten lijken geen enkele moeite te hebben op de berg. Waarschijnlijk glimlachen ze soms stiekem met de bergwandelaars die hun evenwicht moeten zoeken. Ondanks alle inspanningen was het een prachtige dag! De beloning is een lekkere pint bier! Dit was geen gemakkelijke wandeling Jan!