Met een Yugo door Sarajevo!

Wil je op een authentieke manier Sarajevo verkennen?
Doe het dan in een originele Yugo! Een wat? Ok, een beetje geschiedenis…

Er was eens een wapenfabriek: Zastava Arms. Het bedrijf werd opgericht in 1853 in Kragujevac in het voormalige Joegoslavië en het huidige Servië. Er werden oorspronkelijk kanonnen geproduceerd. Later werd het gamma uitgebreid met geweren en ander militair materiaal. Na de Tweede Wereldoorlog besloot de overheid om ook auto’s te produceren. Een bedrijf dat uitsluitend wapens maakt, is sterk afhankelijk van militaire bestellingen en die kunnen in vredestijd soms tegenvallen. Rond 1950 sloot Zastava een samenwerkingsakkoord met Fiat. Dat was een gemakkelijke manier om snel auto’s te produceren zonder zelf eerst een model te hoeven ontwikkelen. De stap van kanonnen en wapens naar auto’s is minder groot dan het lijkt. Een wapenfabriek beschikt immers al over de nodige infrastructuur om met staal te werken. De productie van auto’s werd een prestigeproject. Men wilde een betaalbare volksauto creëren die iedereen zich kon aanschaffen. Het was tegelijkertijd een symbool van modernisering en vooruitgang. In 1955 rolde de eerste auto van de band: een Zastava 600. De productie van de beroemde Yugo duurde officieel van 1980 tot 2008. Zastava Arms bestaat nog steeds en er worden nog steeds vuurwapens en auto’s geproduceerd, alleen niet meer onder de naam Yugo.

Voor veel gezinnen in het voormalige Joegoslavië was het vaak de eerste auto die ze konden betalen. Hij stond bekend om zijn eenvoud en iedereen die geen twee linkse handen had, kon hem makkelijk zelf repareren zonder al te veel gereedschap. Vanaf 1985 reed de Yugo niet alleen in de Balkan maar ook in West-Europa en de Verenigde Staten. De auto werd berucht om zijn onbetrouwbaarheid en werd smalend “de slechtste auto ter wereld” genoemd. En toch heeft de Yugo iets wat luxewagens niet hebben. Iedereen die er eentje ziet, begint spontaan te glimlachen. En dat mocht ik meermaals ondervinden toen ik samen met gids Harm een Yugotour door Sarajevo riskeerde.

Vroeg in de ochtend komt Harm op de camping aangetuft in een van zijn geliefde Yugo’s. Zijn komst blijft niet ongemerkt. Een Yugo heeft niet bepaald een stille motor en de uitlaat is niet geheel geurloos. Alleen de aankomst trekt al verschillende toeschouwers. Er wordt geglimlacht alsof ze een oude bekende zien. Hier en daar worden herinneringen opgehaald aan “hun eerste auto”. Dat belooft, we zijn nog niet eens vertrokken…

Harm heeft een “tijdreis” uitgedokterd doorheen Sarajevo. Het socialistische verleden, de Olympische Winterspelen, brutalistische monumenten en architectuur doorheen de geschiedenis komen allemaal aan bod. We moeten wel eerst in het stadscentrum geraken. En dat gaat makkelijker dan gedacht. De Yugo valt op in het straatbeeld. Er wordt vriendelijk getoeterd, gezwaaid en als puntje bij paaltje komt in het drukke stadscentrum, krijgen we bijna altijd voorrang.

De wijk Ciglane is onze eerste tussenstop. De parkeerplaats staat overvol, maar een Yugo mag altijd iets meer, zelfs een beetje fout parkeren. Ciglane heeft haar naam te danken aan een voormalige steenfabriek die in 1879 werd opgericht door de Oostenrijker August Braun. Toen de baksteenproductie in 1973 stopte, werd het gebied omgevormd tot een woonwijk tegen een steile heuvel. De visie van de wijk is een typisch product van socialistisch stadsdenken van de jaren 70 en 80 uit de vorige eeuw. Men probeerde een buurtgevoel te creëren door woningen te bouwen rond pleintjes, winkeltjes, cafés,… Er werd veel gebruik gemaakt van beton. De brutalistische architectuur was typisch voor de tijdsgeest. De Ciglane wijk is bijna een verticale nederzetting binnen de stad. Om de woningen op verschillende hoogtes goed bereikbaar te maken voor de bewoners werd er een soort kabellift gebouwd. De lift is geen toeristische attractie, maar een soort openbaar vervoer voor de eigen bewoners. Met een muntje van 0,5 KM (0,25€) geraak je op de hoogste verdieping zonder gebruik te maken van de trappen.

We tuffen rustig (hard gaat niet) verder naar de Zetra Olympische Hal waar tijdens de Olympische Winterspelen van 1984 de kunstschaatsers en de ijshockeyers elkaar bekampten. De hal wordt nog steeds gebruikt voor allerlei sportevenementen, maar ook voor concerten en dergelijke. Zetra heeft een grote parking die bijna leeg is als er niets te doen is. Het is de ideale plek om de Yugo zelf uit te testen. Ik mag enkele rondjes bollen op de parking en vervolgens verder rijden naar de volgende tussenstop. Dat gaat best goed, al sputtert de koppeling soms wat tegen.

Op naar Trebević, een van de vier Olympische Bergen rond Sarajevo. We stoppen eerst bij het Vraca Memorial Park. Dit werd gebouwd rond een oud Oostenrijks fort uit 1898, waarvan de ruïnes nog steeds op het terrein staan. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de vesting door de bezetter gebruikt als gevangenis. In die periode werden op deze plaats veel mensen geexecuteerd. Het huidige herdenkingspark werd geopend op 25 november 1981, de dag van de Bosnische soevereiniteit. Dat is nu nog steeds de nationale feestdag. Het Oostenrijks-Hongaars fort werd voor de gelegenheid opgeknapt, maar werd alweer vernietigd door terugtrekkende troepen in 1996 na het ondertekenen van de Vredesakkoorden van Dayton. Op het terrein zijn de namen vermeld van meer dan 11.000 mannen, vrouwen en kinderen die omgekomen zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoewel het park van grote historische waarde is als symbool tegen fascisme ligt het er redelijk verwaarloosd bij, ondanks een opknapbeurt in 2019. Het monument voor de vrouwelijke strijders dat aan de oostelijke ingang staat, mist nog steeds een arm. Het beeld is een eerbetoon aan Radojka Lakić, die werd gemarteld, ter dood veroordeeld en gefusilleerd door de Ustaše omdat ze een belangrijke rol vervulde in de verzetsbeweging. Voor haar executie rookte ze nog een sigaret terwijl ze riep: “Dood aan het fascisme, vrijheid aan het volk!” Harm weet nog veel meer te vertellen over deze plek, maar dan moet je echt zelf een keer mee in zijn Yugo.

Als je ook met Harm op tour wil, kan je hem contacteren via deze link: Wil je op een authentieke manier Sarajevo verkennen?
Doe het dan in een originele Yugo! Een wat? Een beetje geschiedenis…

Er was eens een wapenfabriek: Zastava Arms. Het bedrijf werd opgericht in 1853 in Kragujevac in het voormalige Joegoslavië en het huidige Servië. Er werden oorspronkelijk kanonnen geproduceerd. Later werd het gamma uitgebreid met geweren en ander militair materiaal. Na de Tweede Wereldoorlog besloot de overheid om ook auto’s te produceren. Een bedrijf dat uitsluitend wapens maakt, is sterk afhankelijk van militaire bestellingen en die kunnen in vredestijd soms tegenvallen. Rond 1950 sloot Zastava een samenwerkingsakkoord met Fiat. Dat was een gemakkelijke manier om snel auto’s te produceren zonder zelf eerst een model te hoeven ontwikkelen. De stap van kanonnen en wapens naar auto’s is minder groot dan het lijkt. Een wapenfabriek beschikt immers al over de nodige infrastructuur om met staal te werken. De productie van auto’s werd een prestigeproject. Men wilde een betaalbare volksauto creëren die iedereen zich kon aanschaffen. Het was tegelijkertijd een symbool van modernisering en vooruitgang. In 1955 rolde de eerste auto van de band: een Zastva 600. De productie van de beroemde Yugo duurde officieel van 1980 tot 2008. Zastava Arms bestaat nog steeds en er worden nog steeds vuurwapens en auto’s geproduceerd, alleen niet meer onder de naam Yugo.

Voor veel gezinnen in het voormalige Joegoslavië was het vaak de eerste auto die ze konden betalen. Hij stond bekend om zijn eenvoud en iedereen die geen twee linkse handen had, kon hem makkelijk zelf repareren zonder al te veel gereedschap. Vanaf 1985 reed de Yugo niet alleen in de Balkan maar ook in West-Europa en de Verenigde Staten. De auto werd berucht om zijn onbetrouwbaarheid en werd smalend “de slechtste auto ter wereld” genoemd. En toch heeft de Yugo iets wat luxewagens niet hebben. Iedereen die er eentje ziet, begint spontaan te glimlachen. En dat mocht ik meermaals ondervinden toen ik samen met gids Harm een Yugotour door Sarajevo riskeerde.

Vroeg in de ochtend komt Harm op de camping aangetuft in een van zijn geliefde Yugo’s. Zijn komst blijft niet ongemerkt. Een Yugo heeft niet bepaald een stille motor en de uitlaat is niet geheel geurloos. Alleen de aankomst trekt al verschillende toeschouwers. Er wordt geglimlacht alsof ze een oude bekende zien. Hier en daar worden herinneringen opgehaald aan “hun eerste auto”. Dat belooft, we zijn nog niet eens vertrokken…

Harm heeft een “tijdreis” uitgedokterd doorheen Sarajevo. Het socialistische verleden, de Olympische Winterspelen, brutalistische monumenten en architectuur doorheen de geschiedenis komen allemaal aan bod. We moeten wel eerst in het stadscentrum geraken. En dat gaat makkelijker dan gedacht. De Yugo valt op in het straatbeeld. Er wordt vriendelijk getoeterd, gezwaaid en als puntje bij paaltje komt in het drukke stadscentrum, krijgen we bijna altijd voorrang.

De wijk Ciglane is onze eerste tussenstop. De parkeerplaats staat overvol, maar een Yugo mag altijd iets meer, zelfs een beetje fout parkeren. Ciglane heeft haar naam te danken aan een voormalige steenfabriek die in 1879 werd opgericht door de Oostenrijker August Braun. Toen de baksteenproductie in 1973 stopte, werd het gebied omgevormd tot een woonwijk tegen een steile heuvel. De visie van de wijk is een typisch product van socialistisch stadsdenken van de jaren 70 en 80 uit de vorige eeuw. Men probeerde een buurtgevoel te creëren door woningen te bouwen rond pleintjes, winkeltjes, cafés,… Er werd veel gebruik gemaakt van beton. De brutalistische architectuur was typisch voor de tijdsgeest. De Ciglane wijk is eigenlijk een verticale nederzetting binnen de stad. Om de woningen op verschillende hoogten goed bereikbaar te maken voor de bewoners werd er een soort kabellift gebouwd. De lift is geen toeristische attractie, maar een soort openbaar vervoer voor de eigen bewoners. Met een muntje van 0,5 KM (0,25€) geraak je op de hoogste verdieping zonder gebruik te maken van de trappen.

We tuffen rustig verder naar de Zetra Olympische Hal waar tijdens de Olympische Winterspelen van 1984 de kunstschaatsers en de ijshockeyers elkaar bekampten. De hal wordt nog steeds gebruikt voor allerlei sportevenementen, maar ook voor concerten en dergelijke. Zetra heeft een grote parking die bijna leeg is als er niets te doen is. Het is de ideale plek om de Yugo zelf uit te testen. Ik mag enkele rondjes bollen op de parking en vervolgens verder rijden naar de volgende tussenstop. Dat gaat best goed, al sputtert de koppeling soms wat tegen.

Op naar Trebević, een van de vier Olympische Bergen rond Sarajevo. We stoppen hier bij het Vraca Memorial Park. Dit werd gebouwd rond een oud Oostenrijks fort uit 1898, waarvan de ruïnes nog steeds op het terrein staan. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de vesting door de bezetter gebruikt als gevangenis. In die periode werden op deze plaats veel mensen geexecuteerd. Het huidige herdenkingspark werd geopend op 25 november 1981, de dag van de Bosnische soevereiniteit. Dat is nu nog steeds de nationale feestdag. Het Oostenrijks-Hongaars fort werd voor de gelegenheid opgeknapt, maar werd alweer vernietigd door terugtrekkende troepen in 1996 na het ondertekenen van de Vredesakkoorden van Dayton. Op het terrein zijn de namen vermeld van meer dan 11.000 mannen, vrouwen en kinderen die omgekomen zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoewel het park van grote historische waarde is als symbool tegen fascisme ligt het er redelijk verwaarloosd bij, ondanks een opknapbeurt in 2019. Het monument voor de vrouwelijke strijders dat aan de oostelijke ingang staat, mist nog steeds een arm. Het beeld is een eerbetoon aan Radojka Lakić, die werd gemarteld, ter dood veroordeeld en gefusilleerd door de Ustaše omdat ze een belangrijke rol vervulde in de verzetsbeweging. Voor haar executie rookte ze nog een sigaret terwijl ze riep: “Dood aan het fascisme, vrijheid aan het volk!” Harm weet nog veel meer te vertellen over deze plek, maar dan moet je echt zelf een keer mee in zijn Yugo.

Als je op tour wil, kan je contact leggen via deze link: Sarajevo Joegowaar — Joegotouw Enne… geen zorgen. Ik ben ook weer heel thuis geraakt. Laat ze maar lachen met die Yugo!