Subotica

12 augustus 2026

Ik ben al enkele weken op ontdekkingsreis in Servië. In het noorden van het land ligt Subotica. De stad met ongeveer 140.000 inwoners heeft me blij verrast. De plaats ligt vlakbij de Hongaarse grens en voelt mede daardoor ietwat anders aan dan grotere steden als Belgrado of Niš. Subotica blinkt niet uit door een groot aantal bezienswaardigheden, maar wel door zijn bijzondere architectuur. Samen met Lieve, eveneens een alleenrijdende Belgische camperdame, ga ik op ontdekkingsreis. We ontmoeten elkaar op Camping Palić, een buurgemeente van Subotica. De vriendelijke campingeigenaar brengt ons helemaal gratis naar het stadscentrum. Hij zet ons vlakbij het Raichle-paleis af. Het fraaie art-nouveau gebouw valt meteen op door zijn prachtige en kleurrijk gedecoreerde gevel. De stijl doet een beetje aan Antoni Gaudi denken, maar dan minder gedetailleerd. Het paleis werd in 1904 gebouwd door architect Ferenc Raichle, als woonhuis en kantoor. De man had zich behoorlijk in de schulden gewerkt om zijn droomhuis te bouwen en dat kwam hem duur te staan. Bij gebrek aan financiële middelen moest hij zijn stulpje al na enkele jaren verlaten. Tegenwoordig is een gedeelte van het gebouw een kunstgalerij met hedendaagse kunst en dat betekent dat bezoekers welkom zijn. Wie niet van kunst houdt, kan er gewoon binnenlopen voor het paleis zelf. Het interieur alleen is al de moeite waard. Een entreeticket kost slechts een paar eurootjes.

Na het bezoek aan de kunstgalerij begint de stadswandeling in de gezellige hoofdstraat Korzo. Het is eerder een boulevard waar de locals flaneren, elkaar ontmoeten en koffie drinken. Je loopt er tussen de cafés en restaurants met leuke terrassen en winkels. Vergeet vooral niet naar de kleurrijke gevels te kijken want de prachtige gebouwen uit de Hongaarse art-nouveau periode zijn de moeite waard.

De Korzo wandelboulevard eindigt op het Vrijheidsplein (Trg Slobode). Het eerste opvallende gebouw is het Nationaal theater van Subotica. Het oorspronkelijke theater dateert van 1854. Het monumentale gebouw met een opvallende korinthische zuilengang werd in 1983 als staatsmonument met belangrijke historische waarde geregistreerd. Maar dat mocht niet baten. In 2007 werd een groot gedeelte van de constructie gesloopt, onder weinig transparante omstandigheden. Er volgde massaal protest van de bevolking en erfgoedorganisaties. De renovatie werd een verhaal van vertragingen, bouwfouten en veel verspild belastinggeld. Pas na 19 jaar (maart 2026) ging het theater weer open. Het is nu een combinatie van half gerestaureerd erfgoed en een nieuw theatercomplex.

Het Vrijheidsplein is zowat het hart van Subotica. Er is meer te zien dan enkel het omstreden theater. De blikvanger van het plein is ongetwijfeld het stadhuis dat dateert uit de vroege twintigste eeuw. Let vooral op de kleurrijke keramiek, en de enorme glas-in-loodramen. Voor het stadhuis ligt de Blauwe Fontein. Die is in 2001 gemaakt met de beroemde Zsolnay-keramiek. Het ziet er naar mijn bescheiden (waarschijnlijk onterechte) mening wat kitcherig uit. Midden op het plein staat het monument van keizer Jovan Nenad. Nadat het Ottomaanse leger zich terugtrok riep de man zichzelf in 1527 uit tot keizer en maakte van Subotica zijn hoofdstad. Servische historici beschouwen hem als de stichter van het huidig Vojvodina.

Voor de Tweede Wereldoorlog woonde er een grote Joodse gemeenschap van vijfduizend mensen in Subotica. De reusachtige synagoge in de stad die in 1902 gebouwd werd, naar het ontwerp van de Hongaarse architecten Marcell Komor en Dezső Jakab, is daar nog steeds het bewijs van. Het is de op een na grootste synagoge van Europa. Tijdens de Holocaust werden de meeste Joden gedeporteerd en vermoord. Na de oorlog bleven er slechts tweehonderd Joden over. De kleine gemeenschap kon het gebouw niet langer onderhouden en de enorme synagoge raakte in verval. De stad nam het gebouw uiteindelijk over en er volgden tientallen jaren van restauratie. Het gebouw ging pas in 2018 weer open voor het publiek. Het heeft nu een nieuwe bestemming als culturele locatie, maar is nog steeds beschikbaar voor de kleine Joodse gemeenschap voor diensten. De synagoge van Subotica is niet alleen een van de mooiste art-nouveaugebouwen van de stad, maar ook een blijvende herinnering aan de bloeiende Joodse gemeenschap die hier ooit leefde.

Na een flinke stadswandeling moet ook de inwendige mens gevoed worden. Lieve en ik kiezen voor een “typisch” Servisch restaurant, namelijk SU Bar, waar we ongegeneerd lekkere sushi bestellen. Zouden we in Japan ook ćevapčići kunnen eten? Het is misschien het proberen waard…