Rajac en het wijndorp Rajačke Pivnice

19 augustus 2026

De allerlaatste stop in Servië ligt net voor de Bulgaarse grens bij een verlaten stationsgebouw in Rajac. Het kleine dorp telt amper tweehonderd inwoners. De plaats ligt in het Suvobor gebergte op een hoogte van 848 meter. Het glooiende landschap bestaat normaal uit dichte bossen en groene bergweiden die in de lente en de zomer zouden moeten volstaan met wilde bloemen en geneeskrachtige kruiden. Wegens de aanhoudende hitte is daar momenteel niet veel van te zien. Rosse grasvelden die hier en daar zwartgeblakerd zijn door recente natuurbranden, vormen het huidige decor. Bij het verlaten stationsgebouw van Rajac kan je volgens de applicatie Park4night overnachten met de camper. Het zou een ietwat sombere plek zijn zonder Vinarija Raj, een jonge wijnmakerij, die er pal naast ligt. Beka heet me hartelijk welkom in perfect Engels. Zelfs in deze drukke periode – de druivenoogst is begonnen – maakt de gastvrije vrouw tijd vrij voor een wijnproeverij. Ondanks de nakende grensovergang met Bulgarije kan ik het niet laten om enkele heerlijke flessen rosé aan te schaffen. Tja, een wijnliefhebber heeft zo zijn prioriteiten…

Het dorp Rajac ligt in de streek rond Negotin. De wijnbouw in deze regio gaat terug tot in de Romeinse tijd. Het relatief zonnige en droge klimaat in combinatie met een geschikte bodem zorgen voor bijzonder goede omstandigheden voor de wijnbouw. De wijngaarden van Rajac liggen in de heuvels buiten het dorp. In het midden van de achttiende eeuw begonnen de bewoners van Rajac en de omliggende dorpen speciale stenen wijnkelders te bouwen in de buurt van de wijngaarden om het werk te vergemakkelijken. Wijn maken is een behoorlijk arbeidsintensief proces. Door het bouwen van wijnkelders moest men tijdens de oogstperiode niet telkens terug naar de dorpen met de druiven. De vruchten werden ter plaatse verwerkt, gegist en opgeslagen. De kelders werden gedeeltelijk in de grond gebouwd. Op die manier bleef de temperatuur veel stabieler, wat ten goede kwam aan de kwaliteit van de wijn. De gebouwen kregen dikke stenen muren en kleine, of helemaal geen ramen. Op sommige constructies werd een bovenverdieping geplaatst zodat de mensen er tijdens de oogst konden verblijven. Zo ontstond Rajačke Pivnice, een stenen stadje met een aantal gebouwen kris kras door elkaar, zonder permanente woonhuizen. Het hoogtepunt van Rajačke Pivnice speelde zich af rond de eeuwwisseling van de negentiende en twintigste eeuw. In die periode werden vele Europese wijngaarden verwoest door druifluis. De regio rond Negotin bleef grotendeels gespaard en daardoor nam de vraag naar wijn uit deze streek enorm toe. Zelfs de Fransen kwamen er in die tijd hun aankopen doen. De Rajačke Pivnice zijn sinds 1983 beschermd cultureel erfgoed en staan sinds 2010 op de voorlopige UNESCO-lijst. De inwoners van Rajac zijn terecht trots op hun geschiedenis en hopen dat het wijndorp snel UNESCO werelderfgoed wordt.

De huidige bouwwerken dateren niet allemaal uit de achttiende eeuw. Het bouwen ging door tot in het begin van de twintigste eeuw. Vandaag blijven er nog ongeveer tweehonderd stenen wijnkelders over, sommigen gerestaureerd en anderen bouwvallig. Rajačke Pivnice lijkt op een verlaten openluchtmuseum tijdens mijn ontdekkingstocht, maar dat is het in werkelijkheid niet. Sommige kelders worden nog steeds gebruikt voor wijnproductie- en opslag. Andere huizen hebben tegenwoordig een toeristische functie als restaurant, tentoonstellingsruimte of voor het organiseren van wijnproeverijen.

En dan is er nog de begraafplaats met ongeveer duizendvijfhonderd grafmonumenten vlak naast het dorp. De wijnboeren van weleer werden namelijk niet in hun eigen dorp begraven, maar wel bij de wijngaarden waar een groot deel van hun leven zich afspeelde. Daardoor bleven ze zelfs na hun dood verbonden met hun wijncultuur. Het toont aan dat wijn van een enorme betekenis was tijdens hun leven. Op het kerkhof staan grafstenen uit de achttiende eeuw en er komen heel af en toe nog nieuwe graven bij. De grafstenen zijn stuk voor stuk kleine kunstwerken. Ze zijn versierd met druiventrossen, wijnranken, circelvormige tekens en zelfs met swastika’s. Het gaat niet om het nazisymbool uit de twintigste eeuw, maar wel over het veel oudere zonne-en gelukssymbool. De begraafplaats vormt op zijn eigen manier een geheel met het wijndorp. De graven zijn geplaatst zoals de wijnkelders: kris kras door elkaar. Het is een bijzondere ervaring om langs de graftombes te lopen. Er is geen echt pad. De graven zijn door de jaren heen verzakt en staan schots en scheef op het terrein. Het heeft iets mysterieus en het is zelfs een beetje spannend om helemaal alleen door het dorp en op het kerkhof rond te dwalen…

Een wandeling door Rajačke Pivnice voelt heel bijzonder. Alle gebouwen zijn gesloten en er is geen menselijke ziel te bespeuren, maar toch proef je bijna letterlijk het bruisende wijnverleden. Een heerlijk glas wijn om ter plaatse te proosten, had natuurlijk nog mooier geweest!